ارقم ، ابو طلحه ، ابو جهيم ، ابو بكره ، ابن صرد ، ابن دينار و ابو العاليه . 3 - در ميان اين سندهاى فراوان تنها هشت سند ، ضعيف است و بقيه كه تعدادش سى و هشت سند مىباشد ، صحيح هستند و قابل انتقاد نيستند ، چنان كه تمام سندها متصل‌اند جز چهارتاى آنها كه سلسله سند در آنها قطع شده است [ منقطع ] هر چند كه روايت آنها از سوى صاحبان روايت درست و معناى آنها به وسيلهء احاديث متصل تأييد شده است . اين روايتها ، روايت ابن ابى ليلى ، ابن صرد ، ابن دينار و ابو العاليه هستند . حديث - چنان كه گذشت - با مجموعهء همين سندها به مرتبهء تواتر مىرسد ( 3 ) . 4 - ما دربارهء متن روايتهايى كه گذشت نظرى نداريم جز اين كه ممكن است پيرامون روايت نادرست از زيد بن ارقم شك كنيم كه ضعف سند آن بيان شد . ما مىپنداريم كه اين روايت ، به دو دليل ساختهء برخى از شيعيان اهل هوى بوده است . الف ) على [ ع ] در مجلس پيامبر [ ص ] به عنوان سخنگوى رسمى و رسانندهء فرمان وى ، ظاهر شده باشد . در حالى كه در آن موضع ، چيزى كه مانع سخن گفتن شخص پيامبر - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم باشد ، نبوده است ( اگر حديث درست باشد ) . در روايت پنجم از روايتهاى ابن مسعود وى را مىيابيم كه در حديث با پيامبر [ ص ] مشترك است و تنها نيست . ب ) اين مطلب [ ساختگى بودن حديث ] چنين تأييد مىشود كه زيد بن ارقم از انصار و در كوفه ساكن بوده و در كنده براى خود خانه‌اى ساخته است و در روزگار مختار در همان جا در سال 68 هجرى قمرى از دنيا رفته است « 1 » اين گفته يعنى اين كه ، وى دوران حاكميت شيعه را در آن شهر شيعى ديده است و معاصر حوادث ترسناك آن در مقاومت در برابر امويان بوده است . على رغم اين كه اخبار موجود دربارهء او اندك است ، در بين آنها اين خبر ضعيف دربارهء على [ ع ] و خبر ديگر دربارهء مقتل جعفر بن ابيطالب در جنگ مؤته هم آمده است « 2 » . بعيد نيست كه طرفداران شيعه ، نام زيد بن ارقم را در بافتن روايتهاى موضوعه از او براى تأييد مذهبشان و پيروى دعوتشان استفاده كرده باشند ( 4 ) .

--> ( 1 ) محمّد بن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 6 ، ص 18 . ( 2 ) ابو الفرج الاصفهانى ، مقاتل الطالبيّين ، ص 12 .